İşleme payı, döküm parçanın üzerine bilerek bırakılan fazlalık. Az bırakılırsa parça hurdaya gidiyor, çok bırakılırsa tezgâh boşa çalışıyor. Döküm ile talaşlı imalat arasındaki en kritik köprü burası.
İşleme payı nedir
İşleme payı, döküm parçanın nihai ölçüsünün üzerine bilerek bırakılan fazlalıktır. Talaşlı imalatta bu fazlalık kaldırılır ve parça teknik resimdeki ölçüsüne getirilir. Basit görünse de yanlış belirlenen pay, üretimin en pahalı hatalarından birine yol açıyor.
Pay az bırakılırsa işleme sonrası döküm kabuğu tamamen kalkmayabilir ya da parça ölçüsünün altına düşer. İki durumda da parça hurdadır. Pay fazla bırakılırsa tezgâh gereksiz talaş kaldırır, çevrim süresi uzar, kesici ömrü kısalır ve malzeme boşa gider.
Payı belirleyen faktörler
- Döküm yöntemi. Kum döküm, hassas dökme yöntemlerine göre daha geniş boyutsal sapma üretir ve daha fazla pay gerektirir.
- Parça boyutu. Sapma ölçüyle birlikte büyür. Küçük bir parçada yeterli olan pay, aynı geometrinin büyük versiyonunda yetersiz kalır.
- Kesit kalınlığı ve çarpılma. İnce ve kalın kesitlerin bir arada olduğu parçalar farklı hızda soğur, iç gerilme birikir ve parça çarpılır. Bu çarpılmanın işlemeyle düzeltilebilmesi için pay gerekir.
- Yüzeyin konumu. Kalıpta üstte kalan yüzeyler cüruf ve gaz kaynaklı kusurlara daha açıktır, bu yüzeylere genellikle daha fazla pay bırakılır.
- Kabuk tabakası. Döküm parçanın dış yüzeyindeki sert tabaka kesiciyi hızla aşındırır. İlk pasonun bu tabakanın altına inebilmesi gerekir.
- Bağlama ve referans yüzeyi. Parçanın tezgâha nasıl bağlanacağı ve hangi yüzeyin referans alınacağı, payın nasıl dağıtılacağını belirler.
Payı nereye dağıtmalı
Sık yapılan hatalardan biri payı parçanın her yüzeyine eşit bırakmak. Doğru yaklaşım, payı işlenecek yüzeylere ve özellikle referans olarak kullanılacak yüzeye öncelik vererek dağıtmak.
- Önce referans yüzeyi belirlenir, ilk işleme bu yüzeyde yapılır.
- Karşılıklı işlenecek yüzeylerde pay dengeli dağıtılır, böylece çarpılma tek yöne birikmez.
- Hiç işlenmeyecek yüzeylere pay bırakılmaz, bu yüzeyler ham ölçüsünde kalır.
- Delik ve yuvalarda çekirdek kaymasını telafi edecek kadar pay öngörülür.
Çarpılmayı hesaba katmak
Büyük veya karmaşık kesitli parçalarda kaba işlemeden sonra parçanın bir miktar hareket etmesi normaldir. İç gerilmeler serbest kalır ve geometri değişir. Bu yüzden hassas parçalarda süreci üç adıma bölüyoruz.
- Kaba paso. Fazlalığın büyük kısmı alınır, finiş için bir miktar pay bırakılır.
- Dinlendirme. Parça gerilmesini boşaltır. Gerekiyorsa gerilim giderme ısıl işlemi uygulanır.
- Finiş paso. Nihai ölçü ve yüzey kalitesi bu adımda tutturulur.
Bu ayrım atlandığında ilk parça doğru çıksa bile seri üretimde ölçü kayması yaşanıyor.
Bunu teklif aşamasında konuşun
İşleme payı, döküm ve talaşlı imalat ayrı firmalarda yürütüldüğünde en çok sorun çıkan konu. Dökümcü resme göre döktüğünü söyler, işlemeci payın yetmediğini söyler, arada parça kalır. Süreci tek elden yürütmemizin en somut faydası burada ortaya çıkıyor: ham parça, sonraki tezgâh adımı düşünülerek hazırlanıyor.
Elinizdeki döküm parçanın işlenip işlenemeyeceğinden emin değilseniz resmi veya numuneyi bize gönderin, giriş kontrolünde payı değerlendirip net cevap verelim.