Teknik resme yazılan her tolerans ve her Ra değeri tezgâhta bir işleme stratejisine ve bir maliyete karşılık geliyor. Doğru yerde sıkmak, gereksiz yerde rahat bırakmak parçayı hem ucuzlatıyor hem de daha güvenilir hale getiriyor.
Tolerans bir maliyet kalemidir
Teknik resme yazılan her tolerans değeri, tezgâhta bir işleme stratejisine karşılık gelir. ±0,2 mm ile çalışılabilecek bir ölçüye refleksle ±0,01 mm yazmak parçayı daha iyi yapmaz, sadece daha pahalı ve daha uzun terminli yapar.
Sebebi basit: tolerans daraldıkça paso sayısı artar, ilerleme düşer, ara ölçüm sıklaşır ve ıskarta riski yükselir. Bir noktadan sonra tezgâhın kendi tekrarlanabilirliği sınıra dayanır, hatta ortam sıcaklığı bile devreye girer.
IT sınıfları ne anlatıyor
ISO tolerans sistemi, bir ölçünün ne kadar dar tutulduğunu IT sınıflarıyla ifade eder. Sayı küçüldükçe tolerans daralır. Burada gözden kaçan bir ayrıntı var: aynı IT sınıfı, ölçü büyüdükçe daha geniş bir mutlak tolerans aralığına karşılık gelir. 20 mm'lik bir çapta IT7 ile 200 mm'lik bir çapta IT7 aynı milimetre değeri değildir.
| Aralık | Tipik kullanım | Üretim yöntemi |
|---|---|---|
| IT12 – IT14 | Ham döküm yüzeyleri, kritik olmayan ölçüler | İşlemesiz veya kaba paso |
| IT9 – IT11 | Genel işlenmiş yüzeyler, bağlantı delikleri | Standart frezeleme, tornalama |
| IT7 – IT8 | Yatak yuvaları, geçme yüzeyleri | Finiş paso, kontrollü kesme şartları |
| IT6 ve altı | Hassas geçmeler, kritik montaj yüzeyleri | Taşlama veya özel finiş, sıkı ölçüm |
Ra değeri ve yüzey pürüzlülüğü
Ra, yüzey pürüzlülüğünün ortalama sapmasıdır ve mikrometre cinsinden verilir. Küçük Ra değeri daha pürüzsüz yüzey demektir, ancak her yüzeyin pürüzsüz olması gerekmez. Yağ tutması istenen bir yüzeyde aşırı düşük Ra, yağ filminin tutunamamasına yol açabilir.
| Ra (µm) | Görünüm | Nerede istenir |
|---|---|---|
| 12,5 – 25 | Belirgin kaba izler | Görünmeyen, temas etmeyen yüzeyler |
| 3,2 – 6,3 | İşlenmiş, izler gözle seçilir | Genel işleme, cıvata oturma yüzeyleri |
| 1,6 | Düzgün, izler zor seçilir | Conta ve sızdırmazlık yüzeyleri |
| 0,8 ve altı | Parlak, elle pürüz hissedilmez | Yatak yuvaları, hassas geçmeler |
Sahada sık karşılaştığımız hatalar
- Tüm ölçülere aynı toleransı yazmak. Resmin genel toleransını geniş tutup yalnızca kritik ölçülere dar tolerans yazmak hem daha ucuz hem daha doğru sonuç verir.
- Tolerans yazıp referans belirtmemek. Konum toleransı, hangi yüzeye göre ölçüleceği belli değilse anlamını kaybeder.
- Ra değerini alışkanlıkla düşük yazmak. Her yüzeyin 0,8 Ra olması finiş paso süresini gereksiz yere katlar.
- Ölçüm yöntemini düşünmemek. Ölçülemeyecek bir tolerans kâğıt üzerinde kalır. Kritik ölçülerin nasıl doğrulanacağını üretim öncesinde konuşmakta fayda var.
Pratik bir yöntem
Teklif aşamasında resimdeki ölçüleri üç gruba ayırmanızı öneriyoruz: parçanın çalışmasını doğrudan belirleyen fonksiyonel ölçüler, başka parçayla temas eden montaj ölçüleri ve yalnızca form veren serbest ölçüler. Dar tolerans yalnızca ilk gruba yazıldığında hem maliyet hem termin belirgin şekilde iyileşiyor.
Hangi ölçünün hangi gruba girdiğinden emin değilseniz resmi bize gönderin, birlikte değerlendirip kritik ölçüleri işaretleyelim.